Punkt pierwszej pomocy a apteczka – czym się różnią i kiedy potrzebne jest pełne stanowisko?

Apteczka pierwszej pomocy jest jednym z podstawowych elementów wyposażenia zakładu pracy. Nie w każdym miejscu wystarczy jednak sama apteczka. W przypadku stanowisk, na których występuje zwiększone ryzyko wypadku, konieczne może być zorganizowanie punktu pierwszej pomocy i wyposażenie go w dodatkowy sprzęt ratowniczy.

Czym dokładnie różni się apteczka pierwszej pomocy od punktu pierwszej pomocy? Kiedy pracodawca powinien przygotować pełne stanowisko do udzielania pomocy? Jakie wyposażenie powinno się w nim znaleźć?

Warto odpowiedzieć na te pytania, ponieważ prawidłowo zorganizowany system pierwszej pomocy w zakładzie pracy może zdecydować o bezpieczeństwie pracowników w pierwszych minutach po wypadku.

Apteczka pierwszej pomocy a punkt pierwszej pomocy – podstawowa różnica

Najważniejsza różnica polega na tym, że apteczka pierwszej pomocy jest przede wszystkim miejscem przechowywania podstawowych środków opatrunkowych i akcesoriów potrzebnych do udzielenia pomocy, natomiast punkt pierwszej pomocy jest zorganizowanym miejscem przeznaczonym do podejmowania działań ratunkowych i może być wyposażony w znacznie szerszy zakres sprzętu.

Przepisy dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy wskazują, że pracodawca powinien zapewnić sprawnie funkcjonujący system pierwszej pomocy oraz odpowiednie środki do jej udzielania. W zależności od rodzaju działalności mogą być wymagane zarówno apteczki, jak i punkty pierwszej pomocy.

Czym jest apteczka pierwszej pomocy?

Apteczka to zazwyczaj kompaktowe wyposażenie pozwalające szybko zabezpieczyć poszkodowanego do czasu przybycia profesjonalnych służb ratunkowych.

W zależności od rodzaju miejsca pracy może zawierać między innymi:

• opatrunki,
• kompresy i gazy,
• bandaże,
• plastry,
• chusty opatrunkowe,
• rękawiczki jednorazowe,
• nożyczki,
• środki do zabezpieczenia ran,
• koc termiczny,
• maseczkę do prowadzenia RKO,
• inne akcesoria dopasowane do charakteru występujących zagrożeń.

Właściwe wyposażenie nie powinno być wybierane wyłącznie według liczby pracowników. Znaczenie mają przede wszystkim rodzaj wykonywanej pracy, występujące zagrożenia oraz możliwość wystąpienia konkretnych urazów.

Oferta apteczek może obejmować zarówno niewielkie zestawy, jak i bardziej rozbudowane rozwiązania przeznaczone do zakładów pracy, magazynów czy obiektów przemysłowych.

Czym jest punkt pierwszej pomocy?

Punkt pierwszej pomocy to rozwiązanie bardziej rozbudowane niż standardowa apteczka. Jego organizacja jest szczególnie istotna tam, gdzie istnieje zwiększone ryzyko wypadków lub występują czynniki mogące powodować poważne zagrożenie dla zdrowia.

Zgodnie z przepisami punkty pierwszej pomocy powinny być zapewnione w wydziałach lub oddziałach, w których wykonywane są prace powodujące duże zagrożenie wypadkowe albo związane z wydzielaniem szkodliwych par, gazów lub pyłów.

Punkt pierwszej pomocy może mieć formę odpowiednio przygotowanego miejsca lub pomieszczenia, w którym oprócz podstawowych środków opatrunkowych dostępny jest również dodatkowy sprzęt ratowniczy.

W przypadku bardziej wymagających miejsc pracy może być potrzebne wyposażenie pozwalające nie tylko opatrzyć ranę, ale również zabezpieczyć poszkodowanego, przeprowadzić resuscytację czy przygotować go do bezpiecznego transportu.

Apteczka czy punkt pierwszej pomocy – co wybrać?

Nie jest to kwestia wyboru jednego rozwiązania zamiast drugiego.

W wielu zakładach pracy apteczka pierwszej pomocy jest podstawowym elementem systemu bezpieczeństwa, natomiast w miejscach o podwyższonym ryzyku powinna być uzupełniona o punkt pierwszej pomocy i dodatkowy sprzęt.

Przepisy wskazują, że liczba, rozmieszczenie oraz wyposażenie apteczek i punktów pierwszej pomocy powinny zostać ustalone z uwzględnieniem rodzaju i nasilenia występujących zagrożeń, w porozumieniu z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami.

Oznacza to, że nie istnieje jeden uniwersalny zestaw wyposażenia odpowiedni dla każdego przedsiębiorstwa.

Kiedy sama apteczka może nie wystarczyć?

Sama apteczka może być niewystarczająca przede wszystkim w miejscach, w których występuje zwiększone ryzyko poważnych urazów.

Dotyczy to między innymi:

• zakładów produkcyjnych,
• magazynów i centrów logistycznych,
• placów budowy,
• warsztatów,
• zakładów wykorzystujących maszyny,
• miejsc, w których występują substancje niebezpieczne,
• obiektów przemysłowych,
• dużych obiektów, w których czas dotarcia do apteczki może być wydłużony.

W takich miejscach warto rozważyć stworzenie kompleksowego punktu pierwszej pomocy, którego wyposażenie zostanie dopasowane do oceny ryzyka zawodowego.

Państwowa Inspekcja Pracy zwraca uwagę, że pracodawca powinien zapewnić środki niezbędne do udzielania pierwszej pomocy, a działania te należy dostosować między innymi do rodzaju działalności, liczby osób oraz poziomu występujących zagrożeń.

Jak powinien wyglądać dobrze zorganizowany punkt pierwszej pomocy?

Prawidłowo przygotowany punkt pierwszej pomocy powinien być przede wszystkim łatwo dostępny, odpowiednio oznakowany i znany pracownikom.

Nie wystarczy samo zgromadzenie sprzętu w jednym miejscu.

Pracownicy powinni wiedzieć:

• gdzie znajduje się punkt pierwszej pomocy,
• gdzie znajdują się apteczki,
• kto został wyznaczony do udzielania pierwszej pomocy,
• jak wezwać pomoc,
• gdzie znajduje się sprzęt ratowniczy,
• jak postępować w przypadku wypadku.

Przepisy wymagają również, aby przy apteczkach i w punktach pierwszej pomocy znajdowały się w widocznych miejscach instrukcje udzielania pierwszej pomocy oraz wykazy wyznaczonych i przeszkolonych pracowników.

Wyposażenie punktu pierwszej pomocy – co powinno się w nim znaleźć?

Zakres wyposażenia powinien wynikać przede wszystkim z oceny zagrożeń. Innego sprzętu będzie potrzebował niewielki zakład biurowy, a innego hala produkcyjna, magazyn czy plac budowy.

Podstawowe wyposażenie

Podstawę może stanowić rozbudowana apteczka pierwszej pomocy wyposażona w środki opatrunkowe i podstawowe akcesoria ratunkowe.

W zależności od zagrożeń można uzupełnić ją o:

• dodatkowe opatrunki,
• opatrunki specjalistyczne,
• środki do tamowania krwotoków,
• wyposażenie do RKO,
• sprzęt do zabezpieczenia poszkodowanego,
• środki ochrony osobistej,
• koce termiczne,
• wyposażenie do ewakuacji.

Sprzęt do resuscytacji

W miejscach, w których istnieje ryzyko nagłego zatrzymania krążenia, szczególnie wartościowym elementem wyposażenia może być defibrylator AED.

AED analizuje rytm serca i prowadzi użytkownika przez kolejne etapy postępowania. Urządzenia tego typu są przeznaczone również do użycia przez osoby bez wykształcenia medycznego, zgodnie z komunikatami urządzenia.

W przypadku zakładu pracy można rozważyć również odpowiednie oznakowanie lokalizacji AED oraz zapewnienie łatwego dostępu do urządzenia.

Sprzęt do transportu poszkodowanego

Jeżeli charakter pracy stwarza możliwość poważnych urazów lub konieczności przemieszczania osoby poszkodowanej, punkt pierwszej pomocy może wymagać również sprzętu do transportu.

W zależności od warunków mogą być stosowane między innymi:

• nosze ratownicze,
• nosze składane,
• nosze podbierakowe,
• deski ortopedyczne,
• materace ewakuacyjne,
• kołnierze ortopedyczne,
• szyny do unieruchamiania kończyn.

Takie wyposażenie jest szczególnie istotne w zakładach, w których poszkodowany może znajdować się w miejscu trudno dostępnym lub wymagać zabezpieczenia przed transportem.

Instrukcje i oznakowanie

Dobry punkt pierwszej pomocy powinien być również odpowiednio oznakowany. Oznaczenia powinny umożliwiać szybkie odnalezienie miejsca przez pracownika lub osobę, która dopiero pojawiła się na terenie zakładu.

Istotne jest również umieszczenie instrukcji pierwszej pomocy oraz wykazu osób wyznaczonych do jej udzielania.

Czy punkt pierwszej pomocy musi być osobnym pomieszczeniem?

Nie zawsze.

W zależności od charakteru zakładu punkt pierwszej pomocy może być zorganizowany w odpowiednio przygotowanym miejscu. Szczególne wymagania mogą jednak wynikać z rodzaju prowadzonych prac oraz występujących zagrożeń.

W materiałach Państwowej Inspekcji Pracy dotyczących pierwszej pomocy wskazuje się, że na budowie punkt pierwszej pomocy może stanowić miejsce lub pomieszczenie o powierzchni umożliwiającej wniesienie noszy, wyposażone w dodatkowy sprzęt i środki do udzielania pierwszej pomocy.

Dlatego przy projektowaniu punktu pierwszej pomocy warto uwzględnić nie tylko sam sprzęt, ale również dostępność miejsca, możliwość dotarcia do poszkodowanego oraz jego ewentualnego transportu.

Punkt pierwszej pomocy na budowie

Budowa jest przykładem miejsca, w którym samo wyposażenie pracowników w podstawową apteczkę może nie być wystarczające.

Występują tam między innymi zagrożenia związane z:

• upadkami,
• pracą na wysokości,
• maszynami,
• ostrymi elementami,
• transportem materiałów,
• urazami mechanicznymi,
• porażeniem prądem,
• możliwością powstania ciężkich ran.

W takich warunkach szczególnego znaczenia nabiera odpowiednio zaplanowany punkt pierwszej pomocy na budowie, uzupełniony o apteczki rozmieszczone w miejscach, w których są potrzebne.

Państwowa Inspekcja Pracy wskazuje również na potrzebę odpowiedniego oznakowania punktów pierwszej pomocy i apteczek oraz zapewnienia swobodnego dostępu do nich.

Punkt pierwszej pomocy w zakładzie produkcyjnym

W zakładzie produkcyjnym wyposażenie punktu pierwszej pomocy powinno uwzględniać specyfikę procesów technologicznych.

Jeżeli pracownicy obsługują maszyny, istnieje ryzyko zmiażdżeń, przecięć, amputacji, urazów kończyn czy innych poważnych wypadków. Jeżeli dodatkowo wykorzystywane są substancje chemiczne, konieczne może być uwzględnienie również zagrożeń związanych z ich działaniem.

W takim przypadku warto stworzyć system składający się z:

apteczek + punktu pierwszej pomocy + sprzętu ratowniczego + AED + przeszkolonych pracowników.

Takie rozwiązanie pozwala stworzyć bardziej kompleksowy system reagowania na wypadki.

Jak często kontrolować wyposażenie punktu pierwszej pomocy?

Samo wyposażenie apteczki lub punktu pierwszej pomocy nie powinno być pozostawione bez kontroli.

Należy regularnie sprawdzać między innymi:

• kompletność wyposażenia,
• terminy ważności produktów,
• stan opakowań,
• dostępność środków ochrony osobistej,
• stan techniczny sprzętu,
• dostępność instrukcji,
• widoczność oznakowania,
• aktualność wykazu osób wyznaczonych do pierwszej pomocy.

Po wykorzystaniu produktów należy niezwłocznie uzupełnić wyposażenie.

W przypadku urządzeń takich jak AED należy dodatkowo kontrolować stan urządzenia, elektrod, baterii oraz innych elementów eksploatacyjnych zgodnie z zaleceniami producenta.

Kto odpowiada za udzielanie pierwszej pomocy w zakładzie pracy?

Pracodawca powinien wyznaczyć pracowników odpowiedzialnych za udzielanie pierwszej pomocy w nagłych przypadkach oraz zapewnić im odpowiednie szkolenie i środki potrzebne do wykonywania tych zadań. Liczba pracowników, ich szkolenie i wyposażenie powinny uwzględniać rodzaj i poziom występujących zagrożeń.

W praktyce oznacza to, że nawet najlepiej wyposażona apteczka czy punkt pierwszej pomocy nie zastąpi odpowiednio przygotowanych ludzi.

Sprzęt, dostępność i przeszkolenie pracowników powinny tworzyć jeden spójny system pierwszej pomocy.

Apteczka pierwszej pomocy czy pełne stanowisko – podsumowanie

Apteczka pierwszej pomocy jest podstawowym wyposażeniem służącym do szybkiego zabezpieczenia poszkodowanego. Punkt pierwszej pomocy jest rozwiązaniem bardziej rozbudowanym i powinien być organizowany w miejscach, w których występuje zwiększone ryzyko wypadków lub inne szczególne zagrożenia.

Nie należy więc traktować punktu pierwszej pomocy jako „większej apteczki”. To element całego systemu bezpieczeństwa, który może obejmować również AED, nosze ratownicze, sprzęt do RKO, wyposażenie do unieruchamiania, środki ochrony osobistej oraz odpowiednie oznakowanie i instrukcje.

Najważniejsze jest dopasowanie wyposażenia do rzeczywistych zagrożeń występujących w danym miejscu pracy. Przepisy nie wskazują jednego uniwersalnego zestawu odpowiedniego dla każdego zakładu – ilość, rozmieszczenie i wyposażenie apteczek oraz punktów pierwszej pomocy powinny uwzględniać charakter wykonywanej pracy i poziom ryzyka.

Dlatego przed zakupem wyposażenia warto przeanalizować ocenę ryzyka zawodowego, rodzaj wykonywanych prac, liczbę pracowników, układ zakładu oraz potencjalne scenariusze wypadkowe. Dzięki temu apteczka i punkt pierwszej pomocy będą rzeczywiście użyteczne wtedy, gdy liczy się każda sekunda.