Wózek ewakuacyjny czy krzesło? Jak dobrać sprzęt do ewakuacji osób niepełnosprawnych

Ewakuacja osób z niepełnosprawnościami i osób o ograniczonej mobilności wymaga odpowiedniego przygotowania obiektu, personelu oraz wyposażenia. W przypadku zagrożenia nie zawsze możliwe jest wykorzystanie standardowej drogi ewakuacyjnej w taki sam sposób przez wszystkie osoby.

W budynkach wielokondygnacyjnych szczególne znaczenie mają krzesła ewakuacyjne, wózki ewakuacyjne, materace ewakuacyjne oraz maty ewakuacyjne. Odpowiednio dobrany sprzęt może ułatwić przemieszczanie osoby, która nie jest w stanie samodzielnie pokonać schodów lub opuścić budynku.

Wybór pomiędzy krzesłem ewakuacyjnym a innym urządzeniem powinien być uzależniony przede wszystkim od rodzaju ograniczenia mobilności, konstrukcji budynku, liczby kondygnacji, szerokości dróg ewakuacyjnych oraz sposobu, w jaki ma być prowadzona ewakuacja.

Dlaczego ewakuacja osób z niepełnosprawnościami wymaga odpowiedniego sprzętu?

W sytuacji zagrożenia każda minuta może mieć znaczenie. Osoba poruszająca się na wózku inwalidzkim, osoba starsza, osoba po urazie lub osoba leżąca może nie być w stanie samodzielnie skorzystać ze schodów.

Standardowa winda nie powinna być traktowana jako podstawowy sposób ewakuacji podczas pożaru. W materiałach dotyczących dostępności wskazuje się na konieczność zapewnienia urządzeń umożliwiających przemieszczanie osób o ograniczonej mobilności drogami ewakuacyjnymi, w tym klatkami schodowymi. Wśród takich rozwiązań wymienia się między innymi krzesła, wózki, materace i maty ewakuacyjne.

Odpowiednie przygotowanie ma szczególne znaczenie w:

• biurowcach,
• urzędach,
• szkołach,
• uczelniach,
• hotelach,
• szpitalach,
• domach opieki,
• placówkach medycznych,
• zakładach pracy,
• obiektach sportowych,
• budynkach użyteczności publicznej.

Przepisy dotyczące dostępności przewidują również konieczność zapewnienia osobom ze szczególnymi potrzebami możliwości ewakuacji lub uratowania w inny sposób.

Wózek ewakuacyjny czy krzesło ewakuacyjne?

Określenia wózek ewakuacyjny i krzesło ewakuacyjne bywają stosowane zamiennie, jednak w praktyce najważniejsze jest przeznaczenie konkretnego modelu oraz jego konstrukcja.

Wózek lub krzesło ewakuacyjne przeznaczone do transportu osoby w pozycji siedzącej może być wykorzystywane do przemieszczania po schodach. Niektóre modele umożliwiają transport wyłącznie w dół, natomiast inne są przystosowane również do przemieszczania osoby w górę.

Dlatego przed zakupem nie należy kierować się wyłącznie nazwą produktu.

Najważniejsze jest sprawdzenie:

• czy urządzenie umożliwia transport po schodach,
• w jakim kierunku może być przemieszczana osoba,
• jaki posiada maksymalny udźwig,
• ilu operatorów jest wymaganych,
• czy posiada pasy zabezpieczające,
• jakie ma wymiary,
• jaka jest jego masa,
• czy mieści się na klatkach schodowych,
• czy można je łatwo przechowywać w pobliżu drogi ewakuacyjnej.

W oficjalnych materiałach dotyczących dostępności wózki i krzesła ewakuacyjne wskazywane są jako rozwiązania przeznaczone do ewakuacji w pozycji siedzącej, również po schodach.

Kiedy wybrać krzesło ewakuacyjne?

Krzesło ewakuacyjne jest dobrym rozwiązaniem przede wszystkim wtedy, gdy osoba może zostać bezpiecznie umieszczona w pozycji siedzącej.

Może być wykorzystywane między innymi w przypadku:

• osób poruszających się na wózkach,
• osób z ograniczoną mobilnością,
• osób starszych,
• osób z czasową niepełnosprawnością,
• osób po urazach kończyn,
• osób, które nie mogą samodzielnie pokonać schodów.

Krzesło ewakuacyjne jest szczególnie przydatne w budynkach posiadających klatki schodowe, na których konieczne jest szybkie przemieszczenie osoby z wyższej kondygnacji.

Najważniejsze zalety krzesła ewakuacyjnego

Do najważniejszych cech tego rodzaju sprzętu należą:

• możliwość transportu osoby w pozycji siedzącej,
• konstrukcja przystosowana do ewakuacji po schodach,
• stosunkowo kompaktowe wymiary,
• możliwość przechowywania w pobliżu drogi ewakuacyjnej,
• pasy zabezpieczające,
• łatwy dostęp dla przeszkolonego personelu.

Wybierając model do konkretnego obiektu, należy jednak sprawdzić jego parametry oraz konstrukcję klatki schodowej.

Kiedy potrzebny jest materac ewakuacyjny?

Krzesło ewakuacyjne nie będzie odpowiednie dla każdej osoby.

Jeżeli osoba nie może zostać bezpiecznie posadzona, konieczne może być zastosowanie materaca ewakuacyjnego.

Materac jest przeznaczony do transportu osoby w pozycji leżącej. Może znaleźć zastosowanie w przypadku osób:

• leżących,
• nieprzytomnych,
• wymagających transportu poziomego,
• o bardzo ograniczonej mobilności,
• których stan nie pozwala na bezpieczne posadzenie.

Materace ewakuacyjne są również wskazywane jako rozwiązanie dla miejsc, w których zastosowanie krzesła lub wózka może być utrudnione, np. na bardzo wąskich klatkach schodowych.

Mata ewakuacyjna – rozwiązanie dla osób leżących

W przypadku placówek medycznych, szpitali czy domów opieki szczególne znaczenie mogą mieć maty ewakuacyjne.

Mata może być umieszczona na stałe pod materacem łóżka. W sytuacji konieczności ewakuacji umożliwia zabezpieczenie pacjenta za pomocą systemu pasów i przemieszczenie go wraz z materacem.

Takie rozwiązanie jest szczególnie istotne w przypadku osób:

• przewlekle leżących,
• nieprzytomnych,
• niesamodzielnych,
• wymagających stałej opieki,
• przebywających na łóżkach medycznych.

Maty ewakuacyjne są wskazywane jako rozwiązanie umożliwiające ewakuację osoby bezpośrednio z łóżka.

Krzesło ewakuacyjne a wąska klatka schodowa

Jednym z najczęściej pomijanych elementów podczas wyboru sprzętu ewakuacyjnego są rzeczywiste wymiary klatki schodowej.

Przed zakupem warto zmierzyć:

• szerokość biegu schodów,
• szerokość spoczników,
• szerokość drzwi,
• szerokość korytarzy,
• wysokość stopni,
• przestrzeń dostępna podczas skręcania,
• miejsce przechowywania sprzętu.

Nie każdy model krzesła ewakuacyjnego będzie wygodny w każdym budynku.

Na bardzo wąskich klatkach schodowych zastosowanie krzesła może być utrudnione. W takich przypadkach warto rozważyć również materac ewakuacyjny lub inne rozwiązanie dostosowane do warunków konkretnego obiektu.

Czy krzesło ewakuacyjne może służyć do ewakuacji w górę?

Nie każde krzesło ewakuacyjne jest przeznaczone do transportu osoby w obu kierunkach.

Jest to bardzo ważny parametr przy wyborze wyposażenia.

Jeżeli sprzęt ma być przechowywany na kondygnacji znajdującej się poniżej poziomu terenu lub w miejscu, z którego osoba może wymagać transportu również w górę schodów, należy wybrać konstrukcję posiadającą taką funkcję.

W materiałach dotyczących bezpieczeństwa ewakuacji zwraca się uwagę na konieczność sprawdzenia, czy krzesło umieszczone na poziomie -1 umożliwia przemieszczanie osoby w górę.

Dlatego w specyfikacji produktu warto zawsze sprawdzić, czy podany jest kierunek transportu.

Ile osób powinno obsługiwać krzesło ewakuacyjne?

Liczba operatorów zależy od konstrukcji konkretnego urządzenia.

Niektóre krzesła ewakuacyjne mogą być obsługiwane przez jedną przeszkoloną osobę, inne konstrukcje mogą wymagać udziału większej liczby operatorów.

Przy wyborze sprzętu do firmy lub instytucji należy więc sprawdzić nie tylko jego parametry techniczne, ale również możliwości personelu.

Warto zadać sobie pytania:

• Kto będzie obsługiwał urządzenie?
• Czy na każdej zmianie znajduje się przeszkolony pracownik?
• Czy pracownik będzie w stanie obsłużyć urządzenie z osobą o dużej masie ciała?
• Czy na klatce schodowej możliwe jest bezpieczne manewrowanie?
• Czy przewidziano procedurę dla osób wymagających pomocy?

Udźwig krzesła ewakuacyjnego – na co zwrócić uwagę?

Maksymalny udźwig jest jednym z najważniejszych parametrów każdego urządzenia do ewakuacji osób.

Nie powinno się wybierać sprzętu wyłącznie na podstawie przeciętnej masy użytkowników obiektu.

Warto uwzględnić możliwość wystąpienia sytuacji, w której pomocy będzie potrzebowała osoba o większej masie ciała.

W jednym z aktualnych materiałów dotyczących sprzętu wspomagającego ewakuację rekomendowany jest udźwig na poziomie minimum 180 kg. Jest to jednak rekomendacja, a nie uniwersalna wartość wymagana dla każdego obiektu.

Przy zakupie należy zawsze kierować się wymaganiami konkretnego obiektu i parametrami danego modelu.

Pasy bezpieczeństwa w krześle ewakuacyjnym

Osoba transportowana powinna być odpowiednio zabezpieczona przed wypadnięciem z urządzenia.

Dlatego istotnym elementem wyposażenia są pasy bezpieczeństwa.

Przy wyborze warto sprawdzić:

• liczbę pasów,
• sposób ich zapinania,
• możliwość regulacji,
• stabilizację tułowia,
• sposób zabezpieczenia nóg,
• możliwość dopasowania do różnych użytkowników.

Im bardziej uniwersalna konstrukcja, tym większe znaczenie ma możliwość prawidłowego dopasowania systemu zabezpieczenia do konkretnej osoby.

Wózek ewakuacyjny, krzesło czy materac – porównanie

W praktyce nie zawsze trzeba wybierać tylko jedno rozwiązanie. W większym obiekcie krzesło ewakuacyjne i materac ewakuacyjny mogą wzajemnie się uzupełniać.

Jak dobrać sprzęt ewakuacyjny do rodzaju obiektu?

Biuro i biurowiec

W biurowcu najczęściej należy zwrócić uwagę na liczbę kondygnacji i możliwość ewakuacji osób o ograniczonej mobilności.

Podstawowym rozwiązaniem mogą być krzesła ewakuacyjne rozmieszczone w pobliżu klatek schodowych.

W większych budynkach warto rozważyć wyposażenie poszczególnych kondygnacji w niezależne urządzenia.

Hotel

Hotel wymaga szczególnej uwagi, ponieważ goście mogą nie znać układu budynku i nie wiedzieć, gdzie znajdują się drogi ewakuacyjne.

Krzesła ewakuacyjne powinny być łatwo dostępne dla przeszkolonego personelu.

Szkoła i uczelnia

W placówkach edukacyjnych należy uwzględnić zarówno uczniów i studentów z niepełnosprawnościami, jak i osoby z czasowymi ograniczeniami mobilności.

Istotne są:

• krzesła ewakuacyjne,
• odpowiednie oznakowanie,
• procedury,
• szkolenia,
• regularne ćwiczenia.

Szpital i placówka medyczna

W placówkach medycznych może być konieczne zastosowanie kilku rodzajów urządzeń jednocześnie.

Pacjenci mogą wymagać ewakuacji:

• z łóżka,
• w pozycji leżącej,
• w pozycji siedzącej,
• przy użyciu noszy,
• przy użyciu materaca lub maty ewakuacyjnej.

Standardy dostępności dla szpitali wskazują na konieczność zapewnienia urządzeń ewakuacyjnych pozwalających na przemieszczanie osób o ograniczonej mobilności, a także przeszkolonego personelu.

Dom opieki

Domy opieki mogą wymagać szczególnie kompleksowego systemu ewakuacyjnego ze względu na dużą liczbę osób wymagających pomocy.

W zależności od charakterystyki placówki przydatne mogą być:

• krzesła ewakuacyjne,
• materace ewakuacyjne,
• maty ewakuacyjne,
• nosze,
• sprzęt transportowy.

Gdzie przechowywać sprzęt do ewakuacji osób niepełnosprawnych?

Sprzęt ewakuacyjny powinien być łatwo dostępny i odpowiednio oznakowany.

Nie powinno się przechowywać krzesła ewakuacyjnego w zamkniętym pomieszczeniu, do którego dostęp ma tylko jedna osoba, jeśli w sytuacji awaryjnej może to uniemożliwić jego szybkie wykorzystanie.

Dobrym miejscem może być okolica ewakuacyjnej klatki schodowej, pod warunkiem że lokalizacja nie ogranicza drogi ewakuacyjnej.

W materiałach dotyczących dostępności rekomenduje się lokalizowanie urządzeń wspomagających ewakuację przy ewakuacyjnych klatkach schodowych.

Oznakowanie sprzętu ewakuacyjnego

Samo umieszczenie krzesła ewakuacyjnego w budynku nie wystarczy.

Pracownicy powinni wiedzieć:

• gdzie znajduje się urządzenie,
• do czego służy,
• kto odpowiada za jego użycie,
• jak je przygotować,
• jak zabezpieczyć osobę,
• jak przeprowadzić transport.

Sprzęt powinien być przechowywany w miejscu wyraźnie oznakowanym i łatwo dostępnym.

Szkolenie z obsługi krzesła ewakuacyjnego

Nawet najlepsze krzesło ewakuacyjne może okazać się nieskuteczne, jeśli pracownicy nie potrafią go prawidłowo użyć.

Szkolenie powinno obejmować część teoretyczną oraz przede wszystkim ćwiczenia praktyczne.

Podczas szkolenia warto przećwiczyć:

1. odnalezienie sprzętu,
2. przygotowanie krzesła,
3. prawidłowe posadzenie osoby,
4. zapięcie pasów,
5. przygotowanie do pokonywania schodów,
6. transport po schodach,
7. bezpieczne zatrzymanie,
8. przekazanie osoby kolejnym operatorom.

W wytycznych dotyczących sprzętu wspomagającego ewakuację wskazuje się również na konieczność regularnego szkolenia użytkowników.

Ewakuacja osoby na wózku inwalidzkim

Osoba korzystająca z wózka inwalidzkiego może nie być w stanie samodzielnie pokonać schodów.

W takiej sytuacji standardowy wózek nie zawsze będzie odpowiednim urządzeniem do transportu po schodach. W zależności od warunków może być konieczne przeniesienie osoby na krzesło ewakuacyjne albo zastosowanie innego sprzętu przeznaczonego do ewakuacji.

Przed przygotowaniem procedury należy określić:

• gdzie znajduje się osoba,
• na której kondygnacji przebywa,
• którędy prowadzi droga ewakuacyjna,
• czy możliwe jest bezpieczne wykorzystanie schodów,
• jaki sprzęt znajduje się najbliżej,
• kto odpowiada za pomoc.

Ewakuacja osoby leżącej

Osoba leżąca wymaga zupełnie innego podejścia niż osoba, która może zostać posadzona.

W takim przypadku można rozważyć:

• materac ewakuacyjny,
• matę ewakuacyjną,
• nosze,
• specjalistyczny sprzęt transportowy.

Wybór zależy między innymi od miejsca, w którym znajduje się osoba, jej stanu, układu budynku i dostępnej drogi ewakuacji.

Co zrobić, gdy schody są zbyt wąskie?

Wąska klatka schodowa może znacząco utrudnić zastosowanie niektórych krzeseł ewakuacyjnych.

Dlatego przed zakupem należy przeprowadzić wizję lokalną lub dokładne pomiary.

Jeżeli zastosowanie krzesła jest utrudnione, można rozważyć inne rozwiązania, w tym materac ewakuacyjny lub sprzęt dostosowany do ograniczonej przestrzeni.

Nie należy kupować urządzenia wyłącznie na podstawie katalogu. Sprzęt ewakuacyjny powinien zostać dopasowany do konkretnego budynku.

Czy jeden sprzęt ewakuacyjny wystarczy?

Nie zawsze.

Jeżeli w obiekcie mogą przebywać zarówno osoby poruszające się na wózkach, jak i osoby leżące, jeden rodzaj urządzenia może nie być wystarczający.

Przykładowo:

krzesło ewakuacyjne – dla osoby, którą można bezpiecznie przetransportować w pozycji siedzącej,

materac ewakuacyjny – dla osoby, która wymaga transportu w pozycji leżącej,

mata ewakuacyjna – dla osoby wymagającej ewakuacji bezpośrednio z łóżka,

nosze – dla transportu osoby leżącej w sytuacjach wymagających wykorzystania tego rodzaju wyposażenia.

W większych obiektach zastosowanie kilku rodzajów sprzętu może zapewnić większą elastyczność podczas różnych scenariuszy ewakuacyjnych.

Praktyczna checklista przed zakupem

Przed wyborem sprzętu ewakuacyjnego warto odpowiedzieć na następujące pytania:

• Ile osób może wymagać pomocy podczas ewakuacji?
• Czy w obiekcie znajdują się osoby poruszające się na wózkach?
• Czy mogą znajdować się osoby leżące?
• Ile jest kondygnacji?
• Jak szerokie są klatki schodowe?
• Jak szerokie są drzwi?
• Czy sprzęt musi umożliwiać ewakuację w dół?
• Czy sprzęt musi umożliwiać ewakuację w górę?
• Jaki maksymalny udźwig jest potrzebny?
• Ilu pracowników będzie obsługiwać urządzenie?
• Czy na każdej zmianie znajduje się przeszkolona osoba?
• Czy sprzęt będzie przechowywany przy drodze ewakuacyjnej?
• Czy miejsce przechowywania zostanie oznakowane?
• Czy przeprowadzane będą regularne ćwiczenia?
• Czy urządzenie będzie regularnie kontrolowane?

Wózek ewakuacyjny czy krzesło – co wybrać?

Nie ma jednej odpowiedzi odpowiedniej dla każdego budynku.

Krzesło ewakuacyjne będzie dobrym rozwiązaniem tam, gdzie konieczne jest szybkie przemieszczanie osoby w pozycji siedzącej, szczególnie po schodach.

Materac ewakuacyjny będzie lepszym rozwiązaniem dla osoby, której nie można bezpiecznie posadzić lub w przypadku miejsc, w których wykorzystanie krzesła jest utrudnione.

Mata ewakuacyjna sprawdzi się przede wszystkim w placówkach, w których osoby wymagające pomocy przebywają stale w łóżkach.

Nosze ewakuacyjne mogą stanowić uzupełnienie wyposażenia w obiektach, w których konieczny jest transport osób w pozycji leżącej.

Dlatego w wielu firmach i instytucjach najlepszym rozwiązaniem nie jest wybór jednego urządzenia, lecz stworzenie kompleksowego systemu ewakuacji osób z niepełnosprawnościami i ograniczoną mobilnością.

Podsumowanie

Wózek ewakuacyjny czy krzesło? Najważniejsze jest nie samo określenie urządzenia, ale jego dopasowanie do konkretnej osoby, budynku i procedury ewakuacyjnej.

Przy wyborze należy przeanalizować rodzaj ograniczenia mobilności, możliwość transportu w pozycji siedzącej lub leżącej, szerokość klatek schodowych, liczbę kondygnacji, maksymalny udźwig oraz liczbę osób potrzebnych do obsługi sprzętu.

W budynkach, w których mogą przebywać osoby o różnych potrzebach, warto rozważyć połączenie krzeseł ewakuacyjnych, materacy ewakuacyjnych, mat ewakuacyjnych i noszy.

Nie mniej ważne są odpowiednie oznakowanie, właściwe rozmieszczenie wyposażenia oraz regularne szkolenia pracowników. Oficjalne materiały dotyczące ewakuacji osób z niepełnosprawnościami wskazują na znaczenie przygotowania personelu oraz wykorzystania sprzętu dostosowanego do potrzeb osób o ograniczonej mobilności.

Dobrze zaplanowana ewakuacja osób niepełnosprawnych powinna być częścią całego systemu bezpieczeństwa obiektu. Odpowiednio dobrany sprzęt pozwala przygotować się na sytuacje, w których standardowe opuszczenie budynku nie jest możliwe i konieczne jest zapewnienie osobie dodatkowego wsparcia.